سوءتغذیه زمانى اطلاق مى شود که بدن براى حفظ عملکرد بافت ها و ارگان هاى بدن به میزان مناسب مواد مغذى نظیر ویتامین ها، مواد معدنى، پروتئین و چربى و کربوهیدرات را دریافت نمى کند. با این تعریف هر دو صورت لاغرى و چاقى سوءتغذیه تلقى مى شود.BMI کمتر از 18.5 و بیشتر از 25 سلامت مادر و جنین را در طی بارداری تهدید میکند. به همین دلیل لازم است برای اصلاح وضعیت تغذیه خانم قبل از بارداری اقداماتی صورت گیرد. این اقدامات باید سوء تغذیه را اصلاح نموده و وزن فرد را به محدوده ی وزنی ایده آل یعنی BMI 18.5 تا 24.9 نزدیک کند. 

وزن مناسب قبل از بارداری و افزایش وزن مناسب در طول بارداری با استفاده از تغذیه مناسب و کافی دو راهکار موثر برای وزن گیری مناسب جنین میباشد. 

 وزن گیرى ناکافى با کاهش رشد و تولد زودرس جنین ارتباط مستقیم دارد. همچنین میتواند سبب کمبود ریز مغذی های نظیر گلوکز، ید، کلسیم، فسفر، آهن، روی که برای رشد و تکامل جنین حیاتی است شود. کمبود این ریزمغذی ها می تواند عوارضی نظیر سقط جنین، ناهنجارى هاى مادرزادى، کم هوشى، کوتولگى و هیپوگونادیسم، اختلال رشد جنین و جفت را ایجاد نماید و مشکلاتی نظیر پوکى استخوان، دردهاى عضلانى و استخوانى و کم خونى را برای مادر موجب شود.

وزن گیرى زیاد دوران باردارى درنقص لوله عصبی، چاقى دوران کودکى و بیمارى هاى متابولیک سال هاى بعد زندگى و نیز اضافه وزن و چاقى بعد از زایمان مادر تأثیر دارد.

توصیه های غذایی برای مادران باردار با BMI کمتر از 18.5:

•تنوع غذایی را رعایت کرده و از انواع گرو ههای غذایی اصلی شامل نان و غلات، سبز یها، میو هها، شیر و لبنیات و گروه گوشت، حبوبات، تخم مرغ و مغزها، به میزان توصیه شده استفاده کنند.

•در وعده صبحانه از غذاهای پر انرژی مثل عسل، مربا و کره، سرشیر، خامه، ترکیب ارده و شیره انگور یا شیره خرما استفاده کنند.

•علاوه بر سه وعده اصلی غذایی از 2 یا 3 میان وعده استفاده کنند.

•در میان وعد هها از بیسکویت )ترجیحاً ساده(، شیر، بستنی، کلوچه، نان و پنیر، خرما، سیب زمینی پخته، میو ههای تازه و خشک و انواع مغزها )بادام،گردو، پسته، فندق( استفاده کنند.

•از گروه نان و غلات )نان، برنج و ما کارونی( بیشتر استفاده کنند.

•سبزی خوردن، سالاد همراه با روغن زیتون و یا میوه زیتون در کنار غذا مصرف کنند.

•جهت تحریک اشتها، از انواع چاشن یها در طبخ غذاها استفاده کنند.

توصیه های غذایی برای مادران باردار با BMI بیشتر از 25 دارند:

• با استفاده از میان وعد هها، حجم غذا در وعد ههای اصلی را کم کنند.

•ساعت ثابتی برای صرف غذا در وعد ههای مختلف روز داشته باشند.

•مصرف قند و شکر و خورا ک یهایی مانند انواع شیرینی، شکلات، آب نبات، نوشابه های گازدار، شربت ها و آب میوه های صنعتی، مربا، عسل و... را بسیار محدود کنند.

•از مصرف زیاد نان، برنج و ما کارونی خودداری کنند.

•نان مصرفی باید از آرد سبوس دار تهیه شده باشد )نان سنگک، نان جو و ( و در عوض نان های فانتزی مثل انواع با گت و نان ساندویچی کمترمصرف کنند.

•شیر و لبنیات مصرفی حتما از نوع کم چرب انتخاب شود.

•گوشت را تا حد امکان چربی گرفته و مرغ و ماهی را بدون پوست مصرف کنند.

•از مصرف فرآورد ه های گوشتی پرچربی مثل سوسیس، کالباس، همبرگر، کله پاچه و مغز خودداری کنند.

•به جای گوشت قرمز، بیشتر از گوشت های سفید، خصوصاً ماهی استفاده کنند.

•میوه ها و سبزی ها را بیشتر به شکل خام مصرف کنند. مصرف سالاد و یا سبزیجات را قبل یا همراه با غذا توصیه کنید.

•روغن مصرفی را از انواع مایع گیاهی انتخاب کنند.

•غذاها را بیشتر به شکل آب پز و بخار پز ویا تنوری، تهیه و مصرف کنند.

•از مصرف غذاهای پرچرب و سرخ شده پرهیز کنند.

•از مصرف انواع سس سالاد، کره، خامه، سرشیر، ماست و پنیرهای پرچرب خودداری کنند.

 •تنقلاتی مانند غلات حجیم شده )انواع نمکی ها( و چیپس را مصرف نکنند.

•از مصرف غذاهای آماده و کنسرو شده اجتناب کنند.

•مصرف نمک و غذاهای شور را محدود کنند.

فائزه رضائی، کارشناس تغذیه مرکز خدمات جامع سلامت شهیدجهانی، شبکه بهداشت و درمان شهرستان فیروزآباد